Ο ΑΡΡΗΚΤΟΣ ΔΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

 

Η σημειωτική εμφανίστηκε πριν καποιες δεκαετίες, σαν ένας νέος τρόπος αποδοχής της πραγματικότητας, καθώς αφορούσε στη μεταφορά νοημάτων μέσω λέξεων και σημείων που απέδιδαν την αλήθεια ή την ανθρώπινη διάσταση της αλήθειας, μέσα από την εκφραστικότητα της γλώσσας και την ερμήνειά της μέσα από τους συνδυαστικούς της κανόνες. Η ύπαρξη και εξέλιξή της φάνηκε ως ένα πολύ ενδιαφέρον πεδίο για την ανάλυση και την εξήγηση πολλών φαινομένων αλλά, ξαφνικά σταμάτησε η έρευνα και η εξέλιξη της επιστήμης αυτής.Γιατί άραγε έπαψε να υπάρχει το ενδιαφέρον για τη σημασιολογική της ερμηνευτική που βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση της ίδιας της ψυχοσύνθεσης της ανθρώπινης επικοινωνίας και έκφρασης; Μοιάζει “περίεργο”, πόσο μάλλον όταν η σημειωτική με την έννοια που αναφέραμε πιο πάνω, μπορεί να δώσει μια άλλη διάσταση στην ψυχολογία ειδικά, καθώς εξηγεί άνετα μόνη της την αλήθεια, χωρίς υποθετικές αναφορές!!

Είναι σε όλους κατανοητό, ότι μελετώντας τα σημεία, μπορεί κανείς να προσεγγίσει την αλήθεια στην ψυχολογική υπόσταση των πραγμάτων, για κάθε άνθρωπο, καθώς, αυτά και μόνο αυτά, υποδηλώνουν την λογική συνέπεια των γεγονότων που επηρέασαν το ψυχολογικό υπόβαθρο και εντυπώθηκαν στην ψυχή του ανθρώπου, καθορίζοντας τις αντιδράσεις του, θετικές ή αρνητικές. Στο βιβλίο του “Σημειωτική για αρχαρίους” ο Daniel Chandler κάνει μια εκτενή αναφορά στην επίδραση των σημείων, στην ψυχολογία ευρύτερα. Παρατηρούμε έτσι μια άμεση εφαρμογή της στη γνωσιακή ψυχολογία όπου εκεί βρίσκουμε και βλέπουμε την ορθή λογική στην αφήγηση προκειμένου να διαλυθούν οι μη ορθές σκέψεις και λογικές του ασθενούς που δημιουργούν ψευδαισθήσεις και ανάλογες παρενέργειες στην συμπεριφορά του. Και φυσικά, μέσα από την διαδικασία της εύρεσης των οντολογικών αλλά και των ψευδών σημείων προχωράμε στην ψυχανάλυση όπου τελικά αποκαλύπτεται το υποσυνείδητο με τα μοτίβα δράσης του ατόμου μέσα από τα τραύματα, τις κοινωνικές κρίσεις και τις καθηλώσεις που έχει υποστεί από την παιδική του ηλικία και μετά, που δημιουργούν το υπόβαθρο της σκέψης, του λόγου και της συμπεριφοράς.

Η σύγχρονη κοινωνική σημειωτική προχώρησε στην ενασχόληση με τις εσωτερικές σχέσεις των μερών σ’ ένα αυτοδύναμο σύστημα. Ο John Hartley δηλώνει ότι η «σημειωτική αποτελεί μια θεωρητική προσέγγιση με τη συνακόλουθη αναλυτική μέθοδο. Ο συνηθέστερος σύντομος ορισμός της σημειωτικής είναι “η μελέτη των σημείων” (ή “η θεωρία των σημείων”). Περιλαμβάνει τη μελέτη όχι μόνον αυτών που ονομάζουμε “σημεία” στην καθημερινή γλώσσα, αλλά και κάθε πράγματος που “αντιπροσωπεύει” κάτι άλλο. Εκτείνεται ακόμη και στο χώρο των θετικών και φυσικών επιστημών, οι οποίες θεωρητικά, δεν εμπίπτουν στο πεδίο μελέτης της σημειωτικής αλλά σίγουρα υπάρχει πεδίο έρευνας και ερμηνείας, μέσω της σημειωτικής. Κι όμως, τελευταία έχει εξαφανιστεί η ερμηνευτική της χρήση παντού. Ο Peirce προσέγγισε τη σημειωτική μέσα από το πρίσμα της λογικής κατατάσσοντας τη σημειωτική στις θετικές επιστήμες. Έτσι, λοιπόν, για τον Peirce η σημειωτική είναι: « μια επιστήμη της παρατήρησης όπως κάθε άλλη θετική επιστήμη, καθώς αποσκοπεί στην ανακάλυψη όχι μόνο του τι είναι στο σημερινό κόσμο, αλλά του τι πρέπει να είναι» (Peirce 1981 ). Για τον Charles Sanders Peirce, ο οποίος ήταν φιλόσοφος, μαθηματικός, επιστήμονας της λογικής, η σημειωτική είναι η μελέτη των σημείων με την ευρύτερη έννοια, όχι μόνο των τεχνητών, των γλωσσικών ή των συμβολικών σημείων, αλλά και των σημείων που είναι εκφάνσεις ή ενδεικτικά σημεία, όπως οι αντιδράσεις, ικανά να εξηγήσουν πολλά δυσνόητα, για την ψυχολογία πεδία. Ο Saussure, γλωσσολόγος, από την πλευρά του, οραματίστηκε τη σημειωτική (σημειολογία, όπως την ονόμασε) ως κλάδο της Κοινωνικής ψυχολογίας, υπογράμμισε τον κοινωνικό χαρακτήρα του συγκεκριμένου ερευνητικού πεδίου και υποστήριξε ότι η γλώσσα δεν είναι το μοναδικό σύστημα σημείων που εκφράζει ιδέες. Έτσι, όρισε την σημειολογία ως « μια επιστήμη που μελετά τη ζωή των σημείων μέσα στην κοινωνική ζωή. Δικαιολογημένα, η επιστήμη αυτή αποτελεί μέρος της Κοινωνικής Ψυχολογίας και κατά συνέπεια, της Γενικής Ψυχολογίας.

Ξεκίνησε λοιπόν, τότε, η εφαρμογή της σημειωτικής θεωρίας σε συναφή ερευνητικά πεδία, όπως η βιοσημειωτική (biosemiotics) , εξασκούμενη στην ομοιοπαθητική και την ιατρική, η σημειοφυσική (semiophysics) ή η κυβερνοσημειωτική (cybersemiotics) σε πολλά νέα επιστημονικά πεδία ανάλυσης της συμπεριφοράς των μαζών, όσο και του ατόμου. Με την σημειωτική, τα σημεία αφορούν σε λέξεις, εικόνες, ήχους, χειρονομίες όσο και αντικείμενα. Φτάσαμε, έτσι στην «μελέτη των σημείων, της σημασιοδότησης και των σημασιοδοτικών συστημάτων» (Stam et al.1992, 1). Μια συστηματική μελέτη του τρόπου της δημιουργίας νοημάτων, που θα έδινε απαντήσεις σε πολλά ζητουμενα των επιστημών, όσον αφορά την επικοινωνία, αλλά και την ίδια την πραγματικότητα. Οι John Fiske και John Hartley επισήμαναν ότι «το κεντρικό ενδιαφέρον της σημειωτικής είναι η σχέση μεταξύ ενός σημείου και της σημασίας του, και ο τρόπος συνδυασμού των σημείων σε κώδικες» (Fiske & Hartley 1978).

Με μια σημειωτική ανάλυση μιας αφήγησης ή περιγραφής στην ψυχοθεραπεία μέσα από τα συστήματα λεκτικά και μη λεκτικά, συναισθηματικό ύφος, χειρονομίες, αλλά και με γραπτό λόγο μπορεί να αναδυθούν μηνύματα που προσδιορίζουν το βαθύτερο σημείο εκκίνησης λειτουργίας του ασθενούς. Κι ενώ η ανάλυση του περιεχομένου της αφήγησης συνεπάγεται μια ποσοτική διαδικασία η σημειωτική προσπαθεί να αναλύσει την αφήγηση ως δομημένο σύνολο διερευνώντας άνέκφραστες και συμπαραδηλωτικές έννοιες δίνοντας έμφαση στη σπουδαιότητα και τη θέση που παίρνουν τα διάφορα στοιχεία που ο ασθενής δίνει με την αφήγησή του και υπογραμμίζοντας το ρόλο του σημειωτικού πλαισίου στη διαμόρφωση των εννοιών.

Την σημειωτική προσέγγισαν γλωσσολόγοι, φιλόσοφοι, λογικολόγοι, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, ανθρωπολόγοι, προφανώς, γιατί έβρισκαν την χρήση της, ικανή να ανοίξει την γνώση στα ερευνητικά τους έργα . Έχουμε έτσι, μια διεπιστημονική εφαρμογή της σημειωτικής που απλώνεται σε πολλά πεδία πολιτισμικά και επιστημονικά, συνδέοντας το σημαίνον με το σημαινόμενο και δημιουργώντας ανάλογους λογικούς συσχετισμούς μεταξύ τους. Παρά το γεγονός, ότι αποδείχθηκε η χρησιμότερη προσέγγιση στην γνώση, για την οικοδόμηση ολιστικών θεωριών, όσο και την αποδόμηση ιδεολογικών στερεοτύπων, ξαφνικά η σημειωτική εγκαταλείπεται στο πεδίο των ερευνών.

Κι αυτό όταν η σημειωτική αποδεικνύεται ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για τον τρόπο σκέψης αλλά και επεξήγησης των αφηγήσεων στην ψυχολογία και όχι μόνο, καθώς ο θεραπευτής και ο επιστήμονας πρέπει να είναι σε θέση να αντιλαμβάνεται, μέσα από τις αφηγήσεις των ασθενών και των όσων διαδραματίζονται στο χώρο της επιστήμης, που αναφέρονται αλλά και όσα αφήνουν να εννοηθούν ή δεν μιλούν ευθέως για αυτά, προκειμένου να έρθουν στο φως υποσυνείδητα μηνύματα και τρόποι σκέψεις και έκφρασης της σύγχρονης πραγματικότητας που δεν είναι γνωστοί.

Η χρήση της σημειωτικής στη συστημική ψυχολογία θα μπορούσε να βοηθήσει στην περαιτέρω αποκάλυψη και διάνθιση των εννοιών της συστημικής προκειμένου να γίνει ακόμη πιο κατανοητή η συστημική δομή που ενέχει τα πάντα και ο τρόπος που συνδέονται όλα, ακόμα κι αν φαινομενικά δείχνουν άσχετα μεταξύ τους, γιατί δεν κατανοούμε την ευρύτερη σχετικότητά τους που αποδεικνύεται με σημεία που δείχνουν ξεκομένα από τη συνολική εικόνα. Κατασκευάζουμε έτσι ένα μεγαλύτερο γεωμετρικό σχήμα ή σύστημα που θα οδηγήσει σε μια καλύτερη αναπαράσταση συνόλων που δεν έχουμε συνδέσει μέχρι τώρα σε μια ανώτερη συστημική. Η συνολική εικόνα έτσι κατορθώνει να ενσωματώνει κι άλλες διαστάσεις σε όσα συμβαίνουν δίνοντας περισσότερο χώρο για έρευνα καθώς συγκεράζονται όλα σε μια ολότητα. Διαστάσεις μπορούμε να δούμε ότι είναι όλα τα επίπεδα στρωμάτων που μπορεί να έχει μια έννοια αλλά ταυτόχρονα και η συμπλήρωσή της με άλλου αντικειμένου προσέγγιση, που ίσως αρχικά φαίνεται άσχετο, για την αντίληψη της ίδιας έννοιας από μια διαφορετική οπτική. Καταφέρνουμε έτσι να δημιουργούμε πολυδιάστατα σχήματα κατανόησης της έννοιας.

Τα παραπάνω γίνονται φανερά και από σχετική ανακοίνωση που έγινε στο περιοδικό υπολογιστικής νευροεπιστήμης Frontiers in Computational Neuroscience όπου νευροεπιστήμονες με επικεφαλή τον καθηγητή Μάρκραμ αποκάλυψαν ένα σύμπαν πολυδιάστατων γεωμετρικών δομών μέσα στα δίκτυα του εγκεφάλου. Αυτές οι δομές πολλών διαστάσεων εμφανίζονται όταν κάθε νευρώνας συνδέεται με άλλους με τέτοιο τρόπο που δημιουργείται ένα ιδιόμορφο γεωμετρικό αντικείμενο. Όσο περισσότεροι νευρώνες εμπλέκονται μαζί στην ίδια «κλίκα» τόσο αυξάνονται οι διαστάσεις αυτού του γεωμετρικού αντικειμένου.«Βρήκαμε έναν κόσμο που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί. Υπάρχουν δεκάδες εκατομμύρια τέτοια αντικείμενα ακόμη και σε μια μικρή κουκίδα του εγκεφάλου, έχοντας έως και επτά διαστάσεις. Σε μερικά εγκεφαλικά δίκτυα, βρήκαμε δομές εως και 11 διαστάσεων», δήλωσε ο καθηγητής Μάρκραμ. Χρησιμοποιήθηκαν πρωτότυπα μαθηματικά, δηλαδή μια αλγεβρική τοπολογία με τρόπο που δεν είχε ποτέ έως τώρα χρησιμοποιηθεί στη νευροεπιστήμη με στόχο να φωτίσει τα πιο βαθιά αρχιτεκτονικά μυστικά του εγκεφάλου.

Αν ξεκινήσουμε, λοιπόν, να συνδέουμε σημεία ατόμων και συνόλων μπορούμε να φτάσουμε να εννοήσουμε μεγαλύτερα σχήματα συστημικών δομών που τώρα είναι μερισμένα και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε μέσα από την μονοδιάστατη και μερική ύπαρξή τους. Εντάσσοντάς τα όμως σε ένα μεγαλύτερο σύνολο μπορούμε να δούμε την σύνδεση που υπάρχει μεταξύ τους, την τάξη και την ιεραρχία που τα διέπει, όσο και την ενεργειακή μορφή, δομή και δράση τέτοιων μεγάλων συνόλων τα οποία είναι δομημένα έτσι εξ αρχής με προορισμό προκαθορισμένο στην ανώτερη συστημική τους υπόσταση. Εξάλλου, ο ρόλος της συστημικής θεραπείας είναι η διάνοιξη των υφισταμένων κλειστού πλαισίου συστημάτων αντιλήψης σε λειτουργικότερα, μέσω της ένταξης και ενσωμάτωσης νέων δεδομένων. Το σύστημα τότε γίνεται πιο σύνθετο, μεγαλύτερο σε διάσταση, πολυπλοκότερο με περισσότερα σημεία ένωσης και νοηματοδότησης που καθιστά την αντίληψη πιο ολοκληρωμένη και οδηγεί σε άλλες ανώτερες μορφές της συστημικότητας.

Όπως έχουμε πει είναι σαφώς διαχωρισμένη η υλική μεταβαλλόμενη δομή των πραγμάτων στον κόσμο που βλέπουμε γύρω μας σε μια συστημική ύπαρξη που αναδομείται συνεχώς, από την ενεργειακή αιώνια και άφθαρτη τάξη ενός σύμπαντος που δεν γνωρίζουμε καθώς ανακαλύπτουμε συνεχώς τμήματά του αλλά όχι την συνολική του υπόσταση. Επομένως, η ένταξη με την ενοποίηση διαφορετικών αλλά σχετικών σημείων σε αυτό το σύστημα, μας κάνει να γνωρίζουμε ακόμη περισσότερα για αυτό, στο σύνολό του.

Ένα απλό παράδειγμα που η σύγχρονη επιστήμη πλέον παραδέχεται και ανακάλυψε είναι ότι τα μόρια του νερού καθορίζουν την υλική δομή γύρω μας. Ενώ για χρόνια η χημεία και η φυσική υποστηρίζανε ότι τα άτομα και τα μόρια που συνθέτουν τον φυσικό κόσμο καθορίζουν τον χαρακτήρα της στερεάς ύλης, μια νέα εργασία που δημοσιεύθηκε στο Nature αποκαλύπτει ότι ο χαρακτήρας των βιολογικών υλικών δημιουργείται στην πραγματικότητα από το νερό που διαποτίζει αυτά τα υλικά. Το νερό στην ουσία δημιουργεί το στερεό και συνεχίζει να ορίζει τις ιδιότητες αυτού του στερεού διατηρώντας παράλληλα τα υγρά χαρακτηριστικά του σε μια νέα κατηγορία ύλης που καλείται “στερεά ενυδάτωση” όπου η δομική ακαμψία, το καθοριστικό χαρακτηριστικό της στερεάς κατάστασης, καθορίζεται από το ρευστό που διαπερνά τους πόρους τους. Βλέπουμε λοιπόν έτσι, την ενεργειακή υπόσταση του νερού στην ύλη, νερό το οποίο αδυνατεί ακόμη και σήμερα να κατασκευάσει η “πρωτόγονη” ανθρώπινη επιστήμη. (Δεν είναι δυνατή η εργαστηριακή κατασκευή του πόσιμου νερού.) Είναι γνωστό εξάλλου, ότι η φυσιολογία του ανθρώπου αποτελείται από 75% νερό το οποίο και συγκρατεί, όπως είπαμε παραπάνω, την συνολική του δομή, όπως και όλων των πραγμάτων στον κόσμο μας. Νέα έρευνα, με απεικόνιση χειροειδούς μη γραμμικής φασματοσκοπίας, αποκαλύπτει ότι το DNA περιβάλλεται από μια υπερ-δομή νερού σχηματίζοντας μια “σπονδυλική στήλη ενυδάτωσης” .

Διαπιστώνεται λοιπόν από τη σύγχρονη επιστήμη ότι υπάρχει ένα ανώτερο ενεργειακό συστημικό πεδίο όπου οι νόμοι των μερικών μας συστημάτων δεν ισχύουν, εμείς αδυνατούμε να εννοήσουμε τη μορφή και τους νόμους που το διέπουν και το οποίο καθορίζει τη δική μας συστημική υπόσταση παρά την ανθρώπινη αλαζονία που νομίζει ότι μπορεί να ελέγξει και καθορίσει τη φύση γύρω μας. Είναι η ώρα να αναγνωρίσουμε και προσδιορίσουμε αυτό το επόμενο στάδιο της συστημικής.

Πιστεύω ότι η σημειωτική που υποδηλώνει μέσα από τους λογικούς της συσχετισμούς την αντικειμενική φύση των πραγμάτων, μπορεί να γίνει πυξίδα και χρηστικό εργαλείο για την ορθή πορεία και εξέλιξη της συστημικής πραγματικότητας στην ανώτερη ύπαρξή της, πέρα από τους περιορισμούς της ύλης, καθώς έχει αποδειχθεί από τη σύγχρονη τεχνολογία ότι υπάρχει μια άφθαρτη φωτεινή υπόσταση υλικών και μη, όντων και μη όντων στον κόσμο μας. Σημειωτική και συστημική οφείλουν να συνεργαστούν ώστε να φτάσουν σε ένα επίπεδο αλληλεπίδρασης, όπως λέμε επιστήμη και φιλοσοφία, για να κατανοηθούν ανώτερα νοήματα που αφορούν στην υπερλογική φύση του όλου στον κόσμο μας, σαφώς πέραν της υπάρχουσας λογικής που περιορίζει την κατανόηση ανώτερων εννοιών. Ένα απλό παράδειγμα υπερλογικής, όπως αναφέρει και ο διάσημος αστροφυσικός Neil deGrasse Tyson, είναι το γεγονός ότι σε ένα ποτήρι νερό υπάρχουν περισσότερα μόρια νερού από όσα ποτήρια νερού διαθέτουν οι ωκεανοί, τα ποτάμια και οι λίμνες της γης!!!

Αποδεκνύεται, λοιπόν, ένας άρρηκτος δεσμός της σημειωτικής και της συστημικής επιστήμης που δύναται και μπορεί να φέρει μια μεταμόρφωση στην ομοιοστατική συστημική υλική πραγματικότητα αναβαθμίζοντάς την σε υπερσυστημική όπου θα ξεπεράσουμε την υπάρχουσα καθηλωτική λογική και θα συνταχθούμε με μια υπέρλογική, όπως αναγνωρίζει η νέα πραγματικότητα των επιστημών μας και ανοίγει νέους ορίζοντες που δεν μπορούμε να μην δούμε....

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΝΟΥΤΣΙΟΥ ΤΟΛΙΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ, ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ, ΘΕΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ, ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΟΛΙΑΣ: ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΠΗΓΕΣ:

ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΗ-ΓΙΑ-ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ.pdf (uowm.gr)

Scientists discover that water molecules define the materials around us (phys.org)

(1) Neil deGrasse Tyson Explains the Smallness of Molecules - YouTube

Water forms 'spine of hydration' around DNA, group finds (phys.org)

Το πολυδιάστατο σύμπαν που κρύβεται στον ανθρώπινο εγκέφαλο – physicsgg